ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ;;
Αφορμή για αυτό το άρθρο μου έδωσαν δυο παράγοντες. Ο πρώτος ήταν ένα άρθρο του Γιώργου Βασιλειάδη στο Oxygono.gr και ο δεύτερος, η πρόσφατη (1η Απριλίου) επέτειος του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ που, όπως κάθε χρόνο, ζωντανεύει μια έντονη συζήτηση κυρίως στα κοινωνικά δίκτυα για το κατά πόσον είμαστε (οι ελληνοκύπριοι) Έλληνες. Μέσα από αυτό το άρθρο θα υποστηρίξω το αυτονόητο, ότι δηλαδή οι ελληνοκύπριοι είναι Έλληνες (και αντίστοιχα βέβαια οι τουρκοκύπριοι είναι Τούρκοι). Καταρχάς, ο Έλληνας, ο Τούρκος, ο Ιταλός, ο Πολωνός κλπ, ως εθνοτικές ομάδες χαρακτηρίζονται από τη γλώσσα, τη θρησκεία (ή τη θρησκευτική παράδοση για όσους είναι άθεοι ή αγνωστικιστές), τα ήθη, τα έθιμα, τα φαγητά, τα τραγούδια, τις πολιτισμικές παραδόσεις κ.α. Σαφέστατα σε κάποιες περιπτώσεις μερικά από τα πιο πάνω στοιχεία μοιάζουν μεταξύ δύο εθνοτικών ομάδων: π.χ τα φαγητά όπως συμβαίνει με τους Έλληνες και τους Τούρκους. Το άθροισμα ωστόσο των πιο πάνω στοιχείων, όπως και μερικών άλλων, είναι που διαχωρίζει τη μια εθνοτική ομάδα από την άλλη.
Ιστορικά, και μέχρι σχετικά πρόσφατα, κανένας εκ των Ελλήνων της Κύπρου δεν αμφισβητούσε το τι ήταν η δική του κοινότητα η οποία ναι μεν πέρασε από διάφορα στάδια (π.χ Χριστιανοί της Κύπρου) αλλά κατά βάση αναφερόταν πάντα στην ίδια ομάδα ανθρώπων. Μέχρι που δημιουργήθηκε το Κυπριακό κράτος και μια μερίδα ελληνοκυπρίων άρχισε να αυτοπροσδιορίζεται μοναχά ως "Κύπριοι" και άρα όχι Έλληνες.
Κατά τη γνώμη μου, το κυριότερο επιχείρημα αυτών των ανθρώπων αγγίζει τα όρια της αφέλειας. Ήτοι πως αφού υπάρχει το κράτος της Κύπρου είμαστε Κύπριοι, όπως στη Γαλλία είναι Γάλλοι, στη Γερμανία - Γερμανοί, στη Δανία - Δανοί κ.ο.κ. Αγνοούν βέβαια το γεγονός ότι κάθε κράτος δεν ταυτίζεται κατ' ανάγκη με μια εθνοτική ομάδα. Για να υποστηρίξω την άποψη αυτή, παραθέτω μερικά παραδείγματα: Η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων του Κοσόβου είναι Αλβανοί και ταυτίζουν τα στοιχεία που ανέφερα πιο πάνω με τους Αλβανούς. Οι περισσότεροι μάλιστα θα ήθελαν ένωση του Κοσόβου με την Αλβανία. Οι Καταλανοί ζουν σε ένα κράτος με το οποίο δεν ταυτίζονται και ζητούν ανεξαρτησία. Οι δε Κούρδοι, ζουν διασκορπισμένοι σε διάφορες χώρες αφού δεν υπάρχει Κουρδιστάν. Ταυτόχρονα κανείς δεν αρνείται ότι οι Έλληνες ή οι Ιταλοί σε άλλες χώρες (π.χ ΗΠΑ) δεν είναι Έλληνες ή Ιταλοί επειδή έχουν διαβατήρια και ζουν σε ένα άλλο κράτος.
Είναι λοιπόν φανερό ότι το κράτος δεν ορίζει (κατ' ανάγκη) μια εθνοτική ομάδα που κατοικεί σε αυτό και το επιχείρημα πως υπάρχει ξεχωριστό κράτος που ονομάζεται "Κυπριακή Δημοκρατία" και άρα οι πολίτες του είναι "Κύπριοι" και τίποτα άλλο, είναι εσφαλμένο. Αντίθετα, αυτό που συμβαίνει στην Κύπρο και από το οποίο ουσιαστικά πηγάζει το Κυπριακό πρόβλημα είναι ότι στο νησί κατοικούν δύο διαφορετικές εθνοτικές ομάδες που δεν ζουν στο αντίστοιχο εθνικό τους κράτος.
Αντιλαμβάνομαι πως σε πολλές περιπτώσεις, κάποιοι προσπαθούν να το αρνηθούν αυτό, με καλή όμως θέληση γιατί ίσως θα ήταν ευκολότερο να υπάρξει συμφιλίωση στο νησί αν αγκαλιάζαμε όλοι μια κοινή ταυτότητα. Δεν διαφωνώ απόλυτα με αυτή την άποψη. Όντος, καλό θα ήταν να προβάλουμε την Κυπριακή μας ταυτότητα αναγνωρίζοντας ότι είμαστε δύο κοινότητες με πολλά κοινά στοιχεία. Πρέπει όμως αυτό να γίνει με σεβασμό στην ιστορία και την παράδοση της κάθε κοινότητας και αναγνωρίζοντας ότι παράλληλα είμαστε οι μεν Έλληνες και οι δε Τούρκοι. Με άλλα λόγια, και παραφράζοντας το άρθρο του Γιώργου Βασιλειάδη, ισχυρίζομαι πως κανείς δεν αρνείται την ύπαρξη της Κυπριακής ταυτότητας η οποία εδράζεται στην ίδια την ιδιότητα του πολίτη. Δεν πρέπει όμως να χαρακτηρίζεται ως εθνικιστής (ή ακόμη και φασίστας!) όποιος διαπιστώνει ότι οι ελληνοκύπριοι είναι αναπόσπαστο κομμάτι του Ελληνισμού από τα αρχαία χρόνια.
Η Κύπρος είναι ανεξάρτητο κράτος καθαρά λόγω "ιστορικών συγκυριών." Θα μπορούσε να ήταν ένα νησί της Ελλάδος, της Τουρκίας ή της Αγγλίας. Αν το 1915 ο βασιλιάς Κωνσταντίνος (η Κυβέρνηση Ζαίμη) αποδεχόταν ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα ως αντάλλαγμα για να μπει η Ελλάς στον πόλεμο με την Αντάντ, κανείς δεν θα αμφισβητούσε σήμερα ότι οι ελληνοκύπριοι είναι Έλληνες. Θέτω λοιπόν μερικά ερωτήματα στους ελληνοκύπριους που διαφωνούν: Αν η Κύπρος ενωνόταν με την Τουρκία, οι ελληνοκύπριοι τι θα λέγαμε οι είμαστε, Τούρκοι; Και αντίστοιχα οι Έλληνες της Πόλης δεν είναι Έλληνες γιατί ζουν στο Τουρκικό κράτος; Αν η χώρα παρέμενε ένα νησί που ανήκε στην Αγγλία τότε τι θα λέγαμε ότι είμαστε; Άγγλοι; Και δηλαδή οι γονείς και οι παππούδες μας πριν το 1960 και την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας ήταν Άγγλοι και ξαφνικά έγιναν Κύπριοι; Προφανώς όχι! Ανέκαθεν ήταν Έλληνες (οι οποίοι μάλιστα πολέμησαν για ένωση, βάσει βεβαίως και των συνθηκών της εποχής) και από αυτούς, Έλληνες είμαστε και εμείς.
Όταν επιχειρηματολογώ λέγοντας ότι είμαστε Έλληνες, δεν το κάνω θέτοντας θέμα υπερηφάνειας. Ούτε ανωτερότητας ή καθαρότητας φυλής και άλλες τέτοιες μπούρδες που ακούει κανείς κυρίως από ακραίους εθνικιστές. Μάλιστα, αυτή την περίοδο στην Iστορία κάποιος θα μπορούσε να πει ότι ως Έλλην, νιώθει μέχρι και ντροπή για την κατάντια μας, ελληνοκυπρίων και ελλαδιτών. Αυτό όμως δεν αλλάζει την ουσία. Γι' αυτό καλό θα ήταν μερικοί ελληνοκύπριοι να σταματήσουν να το αρνούνται, και αρκετοί μάλιστα να απεχθάνονται όποιον αναφέρει ότι είμαστε και εμείς Έλληνες. Και παράλληλα να μην απεχθάνονται τις έννοιες "Έλληνας" και "Ελλάδα" επειδή, δυστυχώς, κάποιοι (συνήθως ακραίοι) τις καπηλεύονται δίδοντας τους άσχημη έννοια.
Ένα τελευταίο επιχείρημα που αναφέρω προς όσους αρνούνται να το παραδεχθούν, αλλά και για όσους αρέσκονται σε νομικίστικα θέματα, υπενθυμίζω πως και το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας συμφωνεί (κατ' ακρίβειαν ορίζει) ότι οι ελληνοκύπριοι είμαστε Έλληνες και οι τουρκοκύπριοι είναι Τούρκοι. Συγκεκριμένα, στα δύο πρώτα του Άρθρα, το Σύνταγμα αναφέρει: η Κυπριακή Πολιτεία είναι ανεξάρτητος και κυρίαρχος Δημοκρατία, προεδρικού συστήματος, της οποίας ο Πρόεδρος είναι Έλλην και ο Αντιπρόεδρος Τούρκος, εκλεγόμενοι αντιστοίχως υπό της ελληνικής και της τουρκικής κοινότητος της Κύπρου, ως εν τω παρόντι Συντάγματος ορίζεται. Δια τους σκοπούς του παρόντος Συντάγματος: 1. Την ελληνικήν κοινότητα αποτελούσιν άπαντες οι πολίται της Δημοκρατίας οίτινες είναι ελληνικής καταγωγής και έχουσιν ως μητρικήν γλώσσαν την ελληνικήν ή μετέχουσι των ελληνικών πολιτιστικών παραδόσεων ή ανήκουσιν εις την Ελληνικήν Ορθόδοξον Εκκλησία. 2. Την τουρκικήν κοινότητα αποτελούσιν άπαντες οι πολίται της Δημοκρατίας οίτινες είναι τουρκικής καταγωγής και έχουσιν ως μητρικήν γλώσσαν την τουρκικήν ή μετέχουσι των τουρκικών πολιτιστικών παραδόσεων ή είναι μωαμεθανοί.
Κλείνοντας αυτό το άρθρο, αντιγράφω και παραφράζω λίγο από το άρθρο του Γιώργου Βασιλειάδη στο Oxygono.gr: Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η Κύπρος είναι ανεξάρτητο κράτος με ανεξάρτητη πολιτική ζωή και ο οποιοσδήποτε έχει το δικαίωμα να αμφισβητήσει ότι οι ελληνοκύπριοι είναι Έλληνες. Ωστόσο, μια τέτοια αμφισβήτηση θα ήταν αναμφίβολα πιο πειστική αλλά και εποικοδομητική, αν συνοδευόταν από μια απόδειξη ότι η τάση των περισσοτέρων Κυπρίων διαχρονικά να αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες, πρέπει να αναχθεί σε μια συλλογική παράκρουση, ή φαντασίωση και όχι απλώς στο φυσιολογικό συναίσθημα του συνανήκειν.
